Historische erven en duurzaamheid

Erve Brandriet in Almelo
Erve Brandriet in Almelo

Dit artikel gaat over energie, over monumentale boerderijen en over de vaak lastige combinatie van beide. Steeds meer eigenaren van historische erven zoeken naar mogelijkheden om duurzame maatregelen te treffen. Panden zijn vaak niet goed geïsoleerd. De ruimte op het erf biedt kansen om installaties neer te zetten om energie op te wekken. Veelal gaat het om maatregelen om de energielasten te verlagen, tevens om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen. Een ontwikkeling die kan worden toegejuicht.

Maar waar haal je het meeste rendement uit en – heel belangrijk – hoe doe je dat zonder de karakteristieke en monumentale waarden van erf en gebouwen aan te tasten? Een standaard energieadvies houdt met dit soort vragen geen rekening en daarom heeft Het Oversticht in Zwolle een adviesmethode ontwikkeld die juist wél ziet op genoemde waarden: het maatwerk DuMoAdvies voor beschermde monumenten en waardevolle erven en gebouwen.

Functieverandering 

Dat in het buitengebied veel gaande is, kan niemand ontgaan. Eén van de ontwikkelingen betreft de veranderingen in de agrarische sector, schaalvergroting enerzijds en boeren die stoppen anderzijds. De erven die vrijkomen zullen voor een deel een andere bestemming krijgen of misschien zelfs gesloopt worden. Wélke erven een andere bestemming krijgen ligt aan de markt en de wensen van de eigenaar. Zeker is dat in de komende jaren vele erven zullen veranderen van functie.

Energie besparen en opwekken

Functiewijziging houdt vaak in dat er verbouwd en gerestaureerd gaat worden. Meestal worden tegelijkertijd duurzame maatregelen genomen: het isoleren om energie te besparen en het plaatsen van installaties om energie op te wekken. Zo zie je op de daken van stallen grote oppervlakten zonnepanelen verschijnen. Het zijn immers uitgelezen plekken voor het opwekken van energie ten behoeve van de eigenaar zélf of ook voor zijn buren. Bij nieuwe stallen of erven is daar niks mis mee mits er aandacht is voor hoe de panelen met beleid worden ingepast en de ruimtelijke kwaliteit van het erf niet verloren gaat.

Veranderend inzicht

De maatregelen gericht op energiebesparing en energiewinning op bijzondere plekken als historische erven, vragen om extra aandacht en zorgvuldigheid. Vanwege de bijzondere monumentale waarden, de landschappelijke karakteristieken en de uitstraling moet hier maatwerk geleverd worden. 

Nog niet zo heel lang geleden leken behoud van monumenten enerzijds, energiebesparing  en energieopwekking anderzijds, onverenigbare doelen. Echter, het inzicht dat monumenten niet goed energiezuiniger konden worden gemaakt veranderde langzaamaan.  Een reden is dat er nieuwe producten op de markt zijn gekomen die geschikt blijken voor toepassing in monumenten. Denk daarbij aan het welbekende monumentenglas en de steeds dunnere isolatieplaten. Het denken over het verduurzamen van monumentale panden begon te kantelen, de vraag van monumenteigenaren naar passende oplossingen groeide.

In het begin waren er nauwelijks onafhankelijke specialisten te vinden die konden adviseren over wat mogelijk was en het meeste rendement opleverde. Bovendien kan de eigenaar niet uit de voeten met een door bedrijven of de overheid aangeleverd standaard-energieadvies. De reden was dat de in het advies voorgestelde maatregelen veelal niet mochten (en mogen) worden uitgevoerd bij monumentale gebouwen. Dit was enkele jaren geleden de aanleiding voor Het Oversticht om gaan nadenken over wat dan wél mogelijk en uitvoerbaar is. Waar zit de ruimte die de brug kan vormen tussen het behoud van kwaliteiten en duurzame maatregelen?

Het DuMoAdvies

We hebben het DuMoAdvies voor monumentale panden ontwikkeld, waarin we kijken naar verschillende onderdelen.  De monumentale waarden staan centraal en de vraag in welke mate er bouwtechnische ingrepen gedaan kunnen worden. Het uitgangspunt van ons is altijd dat het behoud van het monument voorgaat op de wens om te verduurzamen. We proberen echter creatief mee te denken welke alternatieven er zijn als een maatregel niet genomen kan worden.

Tegelijkertijd kijken we ook naar de bestaande installaties: wat verbruiken ze, in samenhang met het gebruik van de ruimtes, en is er hier rendement te behalen? We geven inzicht in welke investeringen nodig zijn en welk rendement die opleveren, op korte en lange termijn. Zo kan een eigenaar keuzes maken welke maatregelen hij kan of wil doen. Een ander belangrijk punt is bewustwording van het energieverbruik. Waar zitten de energieslurpers, wat kan je daaraan doen en welk rendement is daarbij te behalen? Hoe hoog zijn uw energiekosten vergeleken bij andere soortgelijke panden?

Maatwerk voor historische erven

Maatwerk vergt input van verschillende disciplines: kennis van monumenten, van bouwtechnische, bouwfysische en installatietechnische aspecten, van het maken van berekeningen en het vergelijken met benchmarks. We hebben een kring van mensen en organisaties om ons heen verzameld die belangeloos kunnen adviseren wat het beste past bij het monument, het erf en de wens van de eigenaar.

Voor als monument beschermde panden geldt dat voor wijzigingen een omgevingsvergunning vanuit de Monumentenwet of de gemeentelijke monumentenverordening moet worden aangevraagd. Voor rijksmonumenten geldt dat voor álle wijzigingen aan het monument, interieur en exterieur en soms ook het erf en de bijgebouwen. Voor gemeentelijke monumenten en als karakteristiek aangewezen erven gelden ook regels, maar die verschillen per gemeente. Het is verstandig om bij uw gemeente te informeren naar wat voor u van toepassing is.

Advies vragen

Voor vragen over het DuMoAdvies en voor het maken van afspraken over energieadviezen kunt u contact opnemen met Johan Abbink of met Marieke van Zanten. Beiden werken bij Het Oversticht in Zwolle.

Marieke van Zanten – november 2015

Ga terug